เมื่อต้นเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่จากสำนักงานพาณิชย์จังหวัดน่านร่วมกับตำรวจสถานีภูธรเมืองน่านได้เข้าตรวจค้นร้านจำหน่ายเครื่องประดับหลายแห่งในตลาดเช้าเมืองน่าน หลังได้รับแจ้งเบาะแสจากเครือข่ายผู้ประกอบการเครื่องเงินพื้นบ้านว่ามีการลักลอบจำหน่ายเครื่องเงินที่ไม่ได้มาตรฐาน และสวมรอยว่าเป็น “เครื่องเงินชาวเขาแท้” ทำให้ผู้บริโภคเกิดความเข้าใจผิดและเสียโอกาส
การตรวจค้นครั้งนี้ นำไปสู่การยึดเครื่องเงินจำนวนมากที่ไม่มีการระบุแหล่งที่มาและส่วนผสมที่ชัดเจน ซึ่งเมื่อนำไปตรวจสอบเบื้องต้นพบว่าเป็นโลหะผสมที่ผ่านการชุบเคลือบผิวให้ดูคล้ายเครื่องเงินแท้ โดยไม่ได้ผ่านกระบวนการตีดุนลายอันเป็นเอกลักษณ์ของภูมิปัญญาชาวบ้านในจังหวัดน่าน เหตุการณ์นี้สร้างความกังวลอย่างมากในกลุ่มช่างฝีมือเครื่องเงินที่ยึดอาชีพนี้มาตั้งแต่บรรพบุรุษ เพราะเกรงว่าความเชื่อมั่นของผู้ซื้อจะลดลง
นายสมศักดิ์ บุญยืน ประธานกลุ่มเครื่องเงินหัตถศิลป์เมืองน่าน ได้ออกมาเปิดเผยว่า ปัญหาเครื่องเงินปลอมระบาดไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่ปีนี้ดูเหมือนจะรุนแรงกว่าทุกครั้ง ทำให้เม็ดเงินแท้ที่นักท่องเที่ยวควรจะซื้อจากผู้ประกอบการท้องถิ่นบางส่วนไหลไปสู่กลุ่มผู้ค้าที่ไร้ความรับผิดชอบ ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อรายได้ของชาวบ้าน โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่ใช้เวลาทั้งชีวิตในการสืบสานการตีดุนลายแบบดั้งเดิม
เพื่อรับมือกับสถานการณ์นี้ ทางจังหวัดน่านเร่งออกมาตรการส่งเสริมและปกป้องเครื่องเงินชาวเขาแท้ โดยหนึ่งในนั้นคือการผลักดันตราสัญลักษณ์รับรองคุณภาพสำหรับเครื่องเงินน่านแท้ และการจัดอบรมให้ความรู้แก่ประชาชนในการแยกแยะเครื่องเงินปลอมและของแท้ ซึ่งเน้นย้ำถึงเม็ดเงินแท้ และความสำคัญของการมองหางานฝีมือที่ไม่ใช่เพียงแค่ลวดลาย แต่ต้องมีน้ำหนักและความประณีตในการตีดุนลาย
ผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจชุมชนจากมหาวิทยาลัยราชภัฏน่าน ได้ให้ความเห็นว่า การดำเนินการที่เข้มแข็งจากภาครัฐและภาคประชาสังคมเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งในการรักษาภูมิปัญญาพื้นบ้านและงานหัตถกรรมเครื่องเงินของจังหวัดน่าน ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงแค่สินค้า OTOP แต่คือมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนถึงอัตลักษณ์และวิถีชีวิตของชาวเขาในพื้นที่ หากไม่ได้รับการปกป้องอย่างจริงจัง อาจส่งผลกระทบต่อการสืบทอดไปสู่คนรุ่นหลังได้
จากนี้ไป คาดว่าการจับตาและปราบปรามสินค้าลอกเลียนแบบจะมีความเข้มข้นมากขึ้น ควบคู่ไปกับการสร้างความเข้าใจและให้ข้อมูลที่ถูกต้องแก่ผู้บริโภค เพื่อให้แน่ใจว่าเครื่องเงินชาวเขาที่ซื้อไปนั้นเป็นของแท้ ที่มาจากความสามารถในการตีดุนลายอันเป็นเอกลักษณ์ และคุณค่าของเม็ดเงินแท้ ที่ทำมาจากภูมิปัญญาพื้นบ้านอย่างแท้จริง การร่วมมือกันจากทุกภาคส่วนจึงเป็นหัวใจสำคัญในการปกป้องและรักษาคุณค่าเหล่านี้ให้อยู่คู่จังหวัดน่านต่อไป
